Weydii saddex shirkad oo suuqan ka shaqeeya fiilooyinka badda ee ay gaari karaan, waxaad heli doontaa saddex jawaab oo isku eg u dhawaaqaya laakiin macnooyin kala duwan leh. Erayga shaqada qabanaya inta badan waa "gelitaan" — kaas oo lagu sheegi karaa lahaanshaha saldhigga soo-dejinta, awood lagu hayo nidaam meel kale ku soo degaya, ama dib-iibinta circuit aad ka soo qaadatay cid ka mid ah labadaas. Saddexdooda waa sharci. Ma aha iib isku mid ah, mana fashilmaan si isku mid ah.

Waxaa jira jid lagu xaliyo taas oo aan ku xirneyn suuq-geynta cidna. National Communications Authority ee Soomaaliya (hay’adda sharci-dejinta isgaarsiinta) waxay haysaa diiwaan dadweynaha u furan oo ka kooban nidaamyada fiilooyinka badda ee dalka ku soo degaya. Waxay liis-gareysaa nidaam kasta, magaalooyinka uu ku soo degayo, shirkadaha shatiga haysta, iyo — tiirka ugu muhiimsan — cidda maamusha saldhigga soo-dejinta.

Waxa diiwaanku muujinayo

Shan nidaam fiilo badeed ah ayaa ku soo degaya Soomaaliya, afar magaalo: Muqdisho, Boosaaso, Berbera iyo Kismaayo. Taasi waa isbeddel weyn marka loo eego toban sano ka hor, markii dalku aanu haysan midna oo bayt kastaa satellite ku socday.

Annaga qaybteenna, diiwaanku wuxuu qorayaa in Dalkom Somalia tahay shirkadda maamusha saldhigga soo-dejinta ee EASSy ee Muqdisho, iyo 2Africa ee Muqdisho. Nidaamyada kale ee diiwaanka ku jira waxaa maamula cidyo kale, barta soo-degga oo kale, oo diiwaanku magacyadooda sidoo kale wuu sheegayaa. Waxaan doorbidnaa inaad halkaas ka akhriso intii aad hadalkeenna ku qaadan lahayd.

Laba arrin ayaa dukumeentigaas ka soo baxaya oo mudan in si cad loo sheego.

Ma jirto hal "irridda Soomaaliyeed"

Shirkado dhowr ah ayaa hadda saldhigyo soo-dejin ku wada Soomaaliya. Cid kasta oo isku sheegta inay tahay jidka kaliya ee dalka dibadda loo maro waxay sharraxaysaa suuq sannado ka hor joogsaday jiritaanka. Tartanka barta soo-degga waa wanaagsan iibsadayaasha, waxaana macnaheedu yahay in naqshad kala-duwanaansho leh ay leedahay doorasho dhab ah oo aan ahayn mid aragti ahaan keliya jirta.

"La gaari karaa" iyo "halkan ku soo degay" waa laba sheegasho kala duwan

Waxaan gaarnaa afar nidaam badeed. Laba ka mid ah — EASSy iyo 2Africa — waxay ku soo degaan saldhigeenna Muqdisho, qalab aannu annaga maamulno. Labada kale, WACS iyo EIG, Soomaaliya kuma soo degaan gabi ahaanba; waxaan ku gaarnaa saamiga aan ku leenahay WIOCC, taas oo ah jid ganacsi dhab ah oo lagu helo awood dhab ah oo fiilooyin dhab ah ku jirta, mana aha wax la mid ah lahaanshaha qalabka terminalka.

Kala-soocidda ayaan ku daabacnaa bog kasta oo ay khuseyso, sababtoo ah habka fashilka ay ka ilaalinayso waa mid qaali ah oo caadi ah: laba circuit oo "kala duwan" la yiraahdo oo markii dambe ka soo baxda inay ku tiirsan yihiin isku saldhig soo-dejin, isku leg backhaul, ama isku xiriir sare. Jaantusku wuxuu u muuqdaa mid kala-duwanaansho leh. Joogsigu ma aha.

Afar su’aal oo mudan in shirkad kasta la weydiiyo

Midkoodna ma aha cadaawad. Shirkad kasta oo ka fikirtay shabakaddeeda waxay mid kasta ku jawaabi doontaa hal jumlad.

1. Nidaamkee ayaa adeeggan qaada, magac ahaan? Haddii jawaabta tahay "awooddeenna caalamiga ah", mar kale weydii.
2. Yaa maamula saldhigga soo-dejinta ee uu ku soo degayo? Jawaabta ka hubi diiwaanka NCA.
3. Xaggee jidka ilaalinta iiga kala geeya jidka aasaasiga ah? Fiilada? Saldhigga? Backhaul-ka? Mise nidaamka biilasha oo keliya?
4. Awooddan si toos ah baa loo hayaa, mise waxaa laga soo iibsaday cid haysata? Labaduba waa wanaagsan. Mid keliya ayaa shirkadda wax kaa siisa gelisa qolka marka go’aan laga gaarayo mudnaanta soo-celinta.

Sababta saldhigga soo-dejinta uu yahay qaybta muhiimka ah

Fiilo badeed waa mid si la yaab leh lagu kalsoonaan karo iyadoo ku jiifta hoosta badda, isla markaana si la yaab leh u gaabisa marka la hagaajinayo. Hagaajinta waxay ka dhigan tahay markab, markabna waxay ka dhigan tahay toddobaadyo. Waxa go’aamiya sida aad dhacdadaas u dareento kol dambe ma aha fiilada — waa waxa dhacaya saacadda koowaad ee saldhigga soo-dejinta, iyo in cidda aad wax u bixinayso ay go’aanka soo-celinta iyada gaadho mise ay sugeyso in loo sheego.

Marka aad ka iibsato shirkad saldhigga wadda, qalabka taraafikaagu ku dhammaanayo waxaa iska leh shirkadda aad qandaraas la leedahay. Marka aad iibsato dhex-dhexaadiye, joogsigaagu wuxuu noqonayaa wada-hadal u dhexeeya laba shirkad, adiguna qolka kuma jirto. Taasi waa dooddii oo dhan, waxayna soo baxdaa maalin xun oo keliya — taas oo ah sababta saxda ah ee ay mudan tahay in maalin wanaagsan lagu xalliyo.

Adigu hubi

Diiwaanku waa dadweynaha u furan, waxaa haya hay’adda sharci-dejinta ee ma aha shirkad ka shaqeysa suuqa, waxaana qaadata ilaa laba daqiiqo in la akhriyo. Haddii aad naqshadeynayso wax kasta oo ku tiirsan awood caalami ah oo Soomaaliya ka baxaysa, akhri diiwaanka ka hor inta aadan akhrin soo-jeedinta cidna — oo ay ku jirto midkeenna.

Isha: National Communications Authority of Somalia — diiwaanka Fiilooyinka Badda. Faahfaahinta soo-degga iyo shirkadaha waa sida ay NCA u diiwaan gelisay; annaga dib uma soo qorin qoraallada shirkadaha kale ee halkan, maxaa yeelay liiska hay’adda sharci-dejinta laftiisa waa isha mudan in lagu tiirsanaado.